جرم گوش و انواع درمان آن

درمان جرم گوش می تواند باعث روان شدن آن و راحت خارج شدن آن شود. جرم گوش، در داخل مجاری گوش ترشح می شود و یک پوشش محافظ چسبناک روی لایه داخلی و ظریف مجرای گوش ایجاد می کند. وقتی جرم گوش بیش از حد ترشح می گردد، گوش قادر به پاک کردن سریع آن نیست.

این وضعیت باعث بسته شدن مجرای گوش خارجی می شود. تجمع جرم گوش می تواند باعث کاهش موقتی شنوایی، گوش درد، خارش، بوی بد و ترشح از گوش شود. در ادامه این مقاله به راه های درمان خانگی و پزشکی جرم گوش می پردازیم. با ما همراه باشید.


جرم گوش


جرم یا واکس گوش، به ماده ی زرد رنگ داخل گوش می گویند که توسط سلول‌ های داخل کانال گوش ساخته می ‌شود. جرم گوش، حالت چرب و چسبناکی دارد. زیرا قسمت عمده تشکیل دهنده آن چربی و سلول های ریزش پیدا کرده، می باشد.
جرم گوش حاصل از فرآیند دفاع گوش در برابر ورود میکروب ‌ها و عوامل خارجی به داخل کانال گوش است. ماده زرد رنگ جرم گوش نه تنها مضر نیست، بلکه اثر محافظتی دارد. البته با این شرط که میزان آن از بیشتر از حد نصاب نشود.
جرم گوش پوشش مجرای گوش را چرب، تمیز و محافظت می‌ کند. این کار را با دفع آب، به دام انداختن خاک و جلوگیری از ورود حشرات، قارچ‌ ها و باکتری‌ ها به مجرای گوش انجام می ‌دهد.
جرم گوش عمدتا از لایه‌ های پوست تشکیل شده است که شامل 60 درصد کراتین، 6 الی 9 درصد کلسترول، 12 الی 20 درصد آن شامل اسیدهای پرب اشباع شده و اشباع نشده با زنجیر بلند، اسکوالین و الکل می باشد.
جرم گوش کمی اسیدی است و خاصیت ضد باکتریایی دارد. بدون جرم گوش، مجرای گوش خشک، مرطوب و مستعد ابتلا به عفونت می ‌شود.
با‌ وجود این، هنگامی که جرم گوش جمع می گردد و یا سفت می‌ شود، می ‌تواند باعث ایجاد مشکلاتی از جمله کم شنوایی شود. جرم گوش و تاثیر آن بر کاهش شنوایی از جمله مسائل مهم سلامت گوش در تمام سنین به شمار می‌ آید.

جرم گوش


علائم جرم گوش


اگر جرم گوش بیش از حد تجمع یافته و سفت شود، می تواند مانند درپوشی، گوش را مسدود کند. گوش مسدود شده ممکن است دردناک باشد و یا در شنوایی تاثیر گذارد. در ابتدا که جرم موجود در گوش کم ‌تر است، احتمالا بیمار علائم خاصی ندارد. اما با افزایش حجم آن، علائم کم کم ایجاد می ‌شوند. مهمترین علائم جرم گوش عبارتند از:

• کاهش شدید یا نسبی شنوایی
• احساس درد و تورم در گوش
• سرفه، به دلیل فشار ناشی از انسداد باعث تحریک عصب در گوش می‌ شود.
• وزوز گوش که صدایی در گوش می باشد.
• احساس پر بودن و گرفتگی گوش
• احساس عفونت و خارش در گوش
• سرگیجه یا احساس عدم تعادل که می ‌تواند باعث سرگیجه و حالت تهوع شود.
• تجمع جرم گوش در مجرای گوش دلیل بسیاری از مشکلات و خرابی‌ های سمعک است.
• قرار دادن گوش پاک کن و اشیا دیگر در گوش می ‌تواند جرم گوش را بیشتر داخل مجرای آن ببرد و مشکل را بدتر کند.

البته موارد بالا ممکن است علت‌ های دیگری به جز وجود جرم در گوش نیز داشته باشند. به همین دلیل لازم است به محض مشاهده آنها به پزشک مراجعه نمایید و تشخیص علت مشکل را به او بسپارید. لازم به ذکر است که بیماران در صورت استفاده از داروهای ضد انعقاد مانند آسپرین، وافارین و هپارین باید به پزشک در این مورد اطلاع دهند.


علل جمع شدن جرم گوش


افرادی که مقدار زیادی از جرم گوش در مجرای گوش‌ شان تولید می‌ شود، بیشتر احتمال انسداد گوش و تجمع جرم فشرده را دارند. یعنی جایی که جرم در مجرای گوش فرو می ‌رود.
• شنا می‌ تواند باعث گردد که برخی از افراد بیش از حد جرم گوش تولید کنند.
• سمعک نامرئی و قالب سمعک پشت گوشی نیز باعث می ‌شود جرم به‎‌ طور طبیعی از گوش خارج نشود. به ‌طوری ‌که باعث تجمع آن در داخل گوش می گردد. استفاده از وسایل برای از بین بردن جرم گوش یا رفع خارش آن می ‌تواند باعث بدتر شدن تجمع جرم گوش شود.
• استفاده از گوش پاک کن، کلید و دستمال کاغذی برای تمیز کردن گوش
• افرادی که برای تمیز کردن گوش خود از گیره موی سر استفاده می کنند، جرم در گوش آنها جمع می شود.

این موارد می ‌توانند باعث شوند که جرم در عمق مجرای گوش و نزدیک پرده گوش (صماخ) فرو رود. این وسایل همچنین می ‌توانند به بافت‌ های حساس گوش آسیب برسانند و احتمالا باعث آسیب دائمی شوند.

علل جمع شدن جرم گوش


چه کسانی با جرم گوش مشکل دارند؟


برخی از افراد نسبت به دیگرن با جرم گوش مشکل بیشتری دارند. این افراد معمولا دارای یکی از ویژگی های زیر می باشند:

1- افرادی که مجرای گوش آنها باریک می باشد یا کاملا تشکیل نشده است.
2- افرادی که مجرای گوش آنها، موی زیادی دارد.
3- کسانی که دارای بیماری پوستی خاصی مانند اگزما هستند.
4- افراد مبتلا به استئوما (Osteoma) یا رشد خوش ‌خیم استخوان که در قسمت خارجی مجرای گوش وجود دارد.
5- جرم گوش با افزایش سن، خشک و سفت ‌تر می ‌شود و این باعث افزایش احتمال فشردگی و تجمع جرم گوش می گردد. به همین دلیل سالمندان نسبت به افراد دیگر با این موضوع بیشتر مشکل دارند.
6- افرادی که به عفونت‌ های مکرر گوش و جرم گوش فشرده مبتلا هستند.
7- افراد مبتلا به لوپوس یا سندرم نیز نسبت به دیگران با جرم جوش مشکل بیشتری دارند.
8- افرادی که یادگیری آنها مشکل می باشد. اغلب دچار مشکلات جرم گوش هستند، اما دلیل این امر نامشخص است.


انواع درمان جرم گوش


جرم گوش را به روش های مختلف خانگی و پزشکی می توان درمان نمود. در ادامه به این دو روش می پردازیم.


درمان ‌های خانگی جرم گوش


یک راه برای از بین بردن جرم گوش اضافی در خانه، تمیز كردن قسمت بیرونی گوش با لیف می باشد. از طرف دیگر، داروساز می ‌تواند در مورد درمان‌ های مناسب بدون نسخه شما را راهنمایی نماید. افراد همچنین می ‌توانند با استفاده از راه‌ حل‌های زیر که معمولا در داروخانه ‌ها در دسترس هستند، استفاده کنند.

درمان ‌های خانگی جرم گوش


• روغن معدنی


برای استفاده از قطره‌ گوش روغن معدنی، افراد باید سر خود را کج کنند تا گوش به سمت بالا قرار گیرد. سپس یک یا دو قطره در گوش از روغن بریزید و 1 الی 2 دقیقه در این حالت صبر کنید. بعد باید سر خود را کج نمایید، به ‌طوری که گوش رو به پایین باشد تا اجازه دهد مایع خارج شود.
اگر افراد این کار را دو بار در روز انجام دهند، معمولا ظرف 2 هفته جرم گوش بیرون می‌ آید. معمولا در حالتی‌ که فرد خواب می باشد، جرم‌ ها به‌ تدریج بیرون می ‌آیند.
هرگز نباید از گوش پاک‌ کن یا وسیله ی دیگری استفاده کنید که جرم گوش را بیرون بیاورید. وارد کردن اشیا داخل مجرای گوش می‌ تواند به بافت‌ های حساس در گوش آسیب برساند و وضیعت را بدتر کند.


• آب اکسیژنه (هیدروژن پراکسید)


برای این کار باید از محلول ۳% هیدروژن پراکسید، آب و گلوله پنبه (گاله) استفاده کنید. مقادیر یکسانی از آب و آب اکسیژنه را با یکدیگر مخلوط نمایید تا یک محلول به دست آید. سر خود را به یک سمت خم کنید. به صورتی که گوش کیپ شده به سمت سقف و گوش سالم به سمت کف اتاق قرار گیرد.
سپس گلوله ی پنبه را به محلول آغشته کرده و آن را در گوش خود بچکانید. چند دقیقه صبر کنید تا محلول جذب جرم گوش شود. سپس سر خود را به سمت مقابل خم نموده تا مقدار اضافی محلول از گوش خارج گردد. حتی یک بار استفاده از این روش درمان خانگی می تواند برای تمیز کردن جرم گوش شما موثر باشد. علاوه بر این، محلول آب اکسیژنه اثر ضدعفونی کننده نیز دارد و از مجرای گوش در برابر عفونت های مکرر محافظت می کند.

 آب اکسیژنه (هیدروژن پراکسید)


• روغن نارگیل


یک قاشق غذاخوری روغن نارگیل را حرارت دهید و با قطره چکان به آرامی آن را در گوش کیپ شده ی خود بریزید. به مدت ۱۰ دقیقه صبر کنید تا روغن جذب شود. سپس سر خود را به سمت مقابل کج کنید تا جرم گوش نرم شده را به آسانی خارج کنید. از این درمان خانگی در مواقع لزوم می توان استفاده کرد. زیرا روغن نارگیل این قابلیت را دارد، حجم وسیعی از باکتری های مضری که به دلیل تجمع جرم در گوش انباشته شده اند، از بین ببرد.


• روغن بادام


از روغن بادام نیز می توان مانند روشی که برای استفاده از روغن نارگیل توضیح داده شد، استفاده نمود. مقداری روغن بادام را می توان در قطره چکان ریخته و در دمای اتاق همانند روغن نارگیل، قطره قطره در گوش ریخت. روغن بادام یکی از بهترین چرب کننده ها بوده و به خروج جرم نرم شده از گوش کمک شایانی می کند.

روغن بادام


• روغن بچه


روش تمیز کردن جرم گوش به کمک روغن بچه نیز همانند روش ذکر شده در دو مورد قبل می باشد. به این صورت که چند قطره از روغن بچه را به کمک قطره چکان یا گلوله پنبه در گوش کیپ شده ی خود می ریزید. سپس مدتی گلوله پنبه را در گوش خود نگه دارید تا روغن از گوشتان خارج نشود. بعد آن را از گوش خود خارج کنید. روغن بچه شامل روغن های معدنی بسیاری می باشد که از روغن بچه، یک مرطوب کننده و چرب کننده ی بسیار قوی می سازند.


• الکل


مقداری الکل صنعتی را با مقداری سرکه ی سفید با نسبت یک به یک مخلوط نمایید. گوش خود را با محلول حاصل شده، شست و شو دهید تا از شر جرم سخت شده، خلاص شوید. این کار را هر چند هفته یک بار انجام دهید تا گوشتان از انواع عفونت ها در امان باشد. محلول الکل و سرکه می تواند جرم گوش را در خود حل کند. پس از انحلال جرم، الکل در همان دماهای پایین تبخیر می شود. اما سرکه ی سفید دارای خواص دارویی می باشد. به همین دلیل از بروز عفونت های میکروبی در مجرای گوش جلوگیری می کند.


• جوش شیرین


یک چهارم قاشق چایخوری جوش شیرین را با دو قاشق چایخوری آب مخلوط کنید. چند قطره از محلول را با قطره چکان در گوش کیپ شده ی خود بریزید و چند دقیقه صبر نمایید. سپس سر خود را به سمت مقابل خم کنید تا جرم گوش نرم شده خارج شود. حالا می توانید گوش خود را با یک پارچه ی تمیز، خشک نمایید. اگر هنوز در گوش خود احساس کیپی می کنید، یک یا دو روز بعد این کار را تکرار کنید.

جوش شیرین


درمان پزشکی جرم گوش


اگر درمان ‌های خانگی موثر نباشند، مردم باید به ‌جای این ‌که خودشان سعی در خارج کردن جرم داشته باشند، به پزشک مراجعه می کنند.
پزشک برای معاینه گوش از ابزار پزشکی به ‌نام اتوسکوپ استفاده می ‌نماید. همچنین برای جرم‌ گیری گوش، ابتدا گوش را معاینه می کند. در این معاینه مشخص می‌ شود که آیا جرم گوش فشرده شده یا نشده است؟
جرم گوش گاهی ‌اوقات خود به‌ خود در مجرای گوش داخل ‌تر می ‌رود و انسداد ایجاد می ‌کند. درمان فقط در صورت انسداد گوش که باعث درد یا کم شنوایی می ‌شود، ضروری است. در این موارد، پزشک احتمالا جرم گوش را خارج می کند.

درمان پزشکی جرم گوش
روش ‌های مختلفی برای این کار وجود دارد، از جمله این روش ها عبارتند از:


• قطره گوش


پزشک برای نرم کردن جرم، ابتدا قطره گوش تجویز می ‌کند که آن را آسان ‌تر خارج کند. افراد باید در دمای اتاق از قطره گوش استفاده نمایند. جرم معمولا طی چند روز نرم می ‌شود و به ‌تدریج بیرون می‌ آید.
فرد مبتلا به پارگی پرده گوش یا عفونت گوش فعال نباید از قطره گوش استفاده کند.


• جرم‌ گیری دستی


اگر شستشوی گوش امکان ‌پذیر نبود، پزشک ممکن است برای تمیز کردن مجرای گوش، مکش (suction) یا برداشتن دستی را توصیه کند. برای مکش از ابزار کوچکی برای خارج کردن جرم گوش استفاده می ‌شود.
برای خارج کردن دستی جرم ممکن است از ابزار نازک با حلقه کوچک در انتها استفاده شود.
سایر ابزارهایی که پزشکان ممکن است برای این روش استفاده کنند شامل کرت (curette)، قاشق و قلاب می باشد. پزشک همچنین باید از میکروسکوپ مخصوصی استفاده کند که بتواند ببیند چه اتفاقی می‌افتد.
اگر فرد پس از برداشتن جرم گوش هنوز مشکل شنوایی یا وزوز گوش داشته باشد، برای بررسی سایر موارد ممکن است نیاز به تست شنوایی ‌سنجی باشد.


• شستشوی گوش


اگر قطره گوش موثر نبود، پزشک ممکن است شستشوی گوش را توصیه کند. پزشک برای جدا و خارج کردن جرم‌ ها، جریان آب پر فشار را وارد مجرای گوش می‌ کند.
در گذشته پزشکان از سرنگ فلزی برای شستشوی گوش استفاده می ‌کردند که خطر کمی داشت. اکنون، شستشوی الکترونیکی گوش وجود دارد که در دمای بدن، جریان آب را با دقت و تحت کنترل وارد مجرای گوش می‌ کند. همچنین فشار اولیه را تا حد امکان پایین نگه‌‌ می‌ دارد.
در این روش ممکن است لازم باشد گوش را در زوایای مختلف نگه‌ دارید که از رسیدن مایع به تمامی قسمت‌ های مجرای گوش اطمینان حاصل شود.
اگر جرم گوش خیلی فشرده شده باشد، ممکن است پزشک هنگام شستشوی گوش چندین بار نیاز باشد که داخل گوش را با اتوسکوپ ببیند.
شستشوی گوش دردناک نیست، اما آب را با فشار وارد گوش کردن، ممکن است حس خوشایندی نداشته باشد. گاهی ‌اوقات فرد علائم دیگری را گزارش می کند، در این موارد پزشک می ‌تواند بررسی کند که آیا عفونت وجود دارد یا خیر.
اگر شستشوی گوش جرم را خارج نکند، ممکن است دوباره با استفاده از قطره، جرم گوش را نرم کنند. سپس گوش را شستشو دهند. همچنین پزشک ممکن است پیش از شستشو حدود 15 دقیقه آب را در گوش قرار دهد.

شستشوی گوش


چه ‌زمانی شستشوی گوش مناسب نیست؟


شستشوی گوش در هر شرایطی برای همه مناسب نیست. در موارد زیر ممکن است این روش نامناسب باشد:
1- فردی که در 12 ماه گذشته جراحی گوش انجام داده باشد.
2- كودكی که دارای لوله تهویه (V.T) است. این لوله كوچک را پزشک برای تهویه گوش میانی داخل گوش قرار می ‌دهد.
3- جسم خارجی دیگری مجرای گوش را مسدود کرده باشد.
4- فرد دچار شکاف کام مادرزادی باشد.
5- فرد مبتلا به پارگی پرده گوش باشد.
6- فرد عفونت گوش میانی (otitis media) دارد یا به‌ تازگی به این عفونت مبتلا شده است.
7- ترشح مخاط از گوش وجود داشته باشد که نشانه پارگی پرده گوش است.
8- اگر فردی پس از شستشوی گوش قبلی مشکلاتی مانند سرگیجه شدید یا درد را تجربه کرده باشد، نباید دوباره با این روش جرم ‌گیری کند.


عوارض جرم گوش


بعد از تراکم وکس در گوش، بیماران باید به پزشک متخصص برای شستشو و تخلیه جرم گوش مراجعه کنند. در غیر این صورت با عوارض احتمالی این بیماری روبرو خواهند شد.
در صورت عدم درمان، جرم گوش فشرده شده باعث عفونت گوش می شود. به ‌ندرت، عفونت ممکن است به قاعده جمجمه گسترش یابد و باعث مننژیت یا فلج اعصاب جمجمه ‌ای شود.
سرگیجه نیز ممکن است در صورت فشار جرم گوش بر روی پرده گوش یا غشای تمپانیک به وجود آید. این علامت می‌ تواند باعث حالت تهوع و احساس حرکت شود، حتی زمانی که شخص ایستاده است.
این عوارض در افراد مسن شدیدتر می باشد. آنها با وجود مقدار کمی جرم در گوش ممکن است دچار افت شنوایی یا سایر علائم شوند. به همین دلیل لازم است در کوتاه ‌ترین زمان ممکن برای برداشتن آن اقدام کنند.


سخن آخر


جرم گوش فشرده می‌ تواند ناراحت کننده باشد، اما معمولا با درمان های خانگی یا معالجه پزشکی برطرف می ‌شود. شما ابتدا می ‌توانید از قطره‌های گوش بدون نسخه استفاده کنید. اگر قطره موثر نبود، باید به پزشک مراجعه نمایید. هرگز چیزی در گوش خود فرو نکنید. زیرا انجام این کار می ‌تواند مشکل را بدتر کند و باعث آسیب دائمی شود. فقط از گوش پاک کن برای تمیز کردن قسمت‌های بیرونی گوش استفاده کنید و هرگز برای قسمت‌های داخلی از آن استفاده نکنید.