آب درمانی چیست؟ + انواع آن

آب درمانی چیست؟ + انواع آن ، معمولا اولین انتخاب برای درمان بیماری‌ ها، دارودرمانی می باشد. برای برخی مشکلات جسمی باید تنها از دارو استفاده نمود تا شدت آن بیشتر نشود و بتوان از عوارض دیگر پیشگیری کرد. اما راهکارهای دیگری مانند هیپنوتراپی برای اختلال‌ های روان ‌شناختی و آب درمانی

برای آسیب‌ های جسمی نیز وجود دارد. این روش‌ ها معمولا به‌ تنهایی یا در کنار دارودرمانی تجویز می‌ شوند. هیدروتراپی یا آب درمانی، درمانی مکمل می باشد که از آب برای اهداف پزشکی استفاده می ‌کند. کاربردهای زیادی برای انواع مختلف آب درمانی وجود دارد، از جمله آنها می توان درمان درد مفاصل با تمرینات آبی و کاهش استرس عضلانی با دوش آب سرد یا گرم را نام برد. در این مقاله به آب درمانی و انواع آن، می پردازیم. با ما همراه باشید.


آب درمانی یا هیدروتراپی چیست؟


آب درمانی روشی مناسب برای توانبخشی به بیمارانی است که به فیزیوتراپی و ورزش ‌های خارج از آب پاسخی نمی‌ دهند. همچنین نوعی درمان فیزیکی می باشد که در محیط آب و با عامل تمیز کننده صورت می‌ گیرد. این روش برای درمان بیماری‌ های مزمن، آسیب‌ های عضله ‌ای و مفاصل بسیار مفید است.
آب درمانی یا هیدروتراپی، روشی درمانی برای بهبود آسیب‌ های جسمی، کاهش درد و کمک به تقویت استخوان ‌ها، عضلات و مفاصل به شمار می ‌رود. آب درمانی نوعی فیزیوتراپی در آب شناخته می ‌شود که ورزشکاران یا افراد آسیب ‌دیده متناسب با مشکلی که دارند، در آب حرکات ورزشی و اصلاحی انجام می ‌دهند.
هیدروتراپی برای رفع و کاهش گرفتگی عضلات، خستگی و استرس نیز مفید می باشد. تمامی حرکات ورزشی در آب درمانی باید به ‌وسیله متخصص تعیین شود. در برخی موارد می‌ توان با صلاحدید پزشک حرکات هیدروتراپی را در جکوزی، سونا یا وان حمام نیز انجام داد.
در این روش دمای آب را میان 29 تا 34 درجه ‌ی سانتی‌ گراد نگه می ‌دارند. این میزان دما باعث ایجاد احساس آرامش و تسکین درد‌های جسمی می ‌شود. انجام حرکات ورزشی داخل آب آسان‌ تر می باشد. زیرا به جای وزنه از نیروی مقاومت آب استفاده می گردد. در نتیجه آب درمانی فشار کمتری به مفاصل وارد می‌ کند.
به عبارتی جریان آب از تاثیر نیروی جاذبه کم می نماید و انجام حرکات ورزشی را آسان‌ تر می کند. همچنین آب درمانی برای تمام افراد از هر سن و جنسیتی مناسب می باشد. مخصوصا به افراد مسن و کسانی که نمی‌ توانند شنا کنند، بسیار توصیه می‌ شود. افراد مسن و زنان باردار نیز می‌ توانند با آب درمانی بدن فعال‌ تری داشته باشند.
در آب درمانی، آب گرم یا سرد مورد استفاده قرار می گیرد. فشار و جریان آب در درمان‌ ها متفاوت است. هدف از آب درمانی یا هیدروتراپی، کاهش علائم جسمی ‌و روانی می باشد.

آب درمانی یا هیدروتراپی چیست؟


انواع آب درمانی


آب درمانی اغلب در مراکز بهداشتی، آبگرم و کلینیک ‌های فیزیوتراپی و حتی در خانه انجام می‌ شود. هیدروتراپی انواع مختلفی دارد که پزشک تشخیص می دهد کدام مناسب بیمار می باشد. انواع آب درمانی عبارتند از:


1- هیدروتراپی خارجی


به این نوع از آب درمانی که در خارج از استخر انجام می ‌شود و شامل کمپرس آب گرم یا سرد است، هیدروتراپی خارجی می ‌گویند. این روش باعث آرام شدن و تسکین دردهای استخوانی می ‌شود. هیدروتراپی خارجی برای درمان رماتیسم نیز کاربرد دارد.


2- هیدروتراپی داخلی


هیدروتراپی داخلی شامل تمرین ‌ها و ورزش ‌های داخل آب استخر، جکوزی یا وان می باشد که برای تقویت، کشش و کاهش دردهای عضلانی و مفصلی کاربرد دارد. همچنین برای درمان آرتروز و به ‌ویژه برای افراد سالمند بسیار مفید است. انواع دیگری از هیدروتراپی داخلی نیز وجود دارد که برای درمان مشکلات گوارشی، واژینال و مقعدی استفاده می ‌شوند. حمام‌ های بخار، دوش‌های کولون و واژینال از این موارد هستند. استفاده از این آب درمانی ‌ها باید تحت ‌نظر پزشک انجام شود.

هیدروتراپی داخلی


3- هیدروتراپی متناوب


در هیدروتراپی متناوب برای افزایش گردش خون در بدن و کاهش دردهای استخوانی، فرد ابتدا در استخر آب گرم قرار می ‌گیرد، سپس وارد استخر آب سرد می ‌شود. ممکن است این فرایند برعکس هم انجام شود.


4- آیی چی (Ai Chi)


آیی چی یکی از انواع آب درمانی می باشد که باعث تعادل ذهنی، روحی و سلامت جسمی می ‌شود. نام آیی چی را از هنر رزمی تایی چی گرفته‌ اند. تایی چی یکی از هنر‌های رزمی چینی است که بر سلامت روح و جسم افراد تاثیر می ‌گذارد. ترکیب تایی چی و کی گنگ (Qi Gong) در کنار هم تکنیک آبی آیی چی را می‌ سازد. Qi در چینی به معنی سطح انرژی بدن انسان و Gong به معنی تمرین می باشد.
آب درمانی به روش آیی چی شامل تمرینات تنفسی و آرامش ‌بخش است. برای انجام این تمرینات باید تا شانه وارد آب شوید و همزمان که بدن ‌تان را به آرامی تکان می ‌دهید، نفس عمیق بکشید.
تکرار این حرکات آرام به مرور زمان باعث افزایش قدرت بدنی می ‌شود و سطح اکسیژن و کالری مصرفی سلول‌ ها را افزایش می ‌دهد. آیی چی حرکت دست و پا‌ها را در محل مفاصل بهبود می ‌بخشد. همچنین در افرادی که دچار اختلال استرس یا افسردگی هستند، از سطح اضطراب یا ناراحتی آ‌نها می‌ کاهد.

آیی چی (Ai Chi)


5- PNF


پی ان اف نوعی آب درمانی کششی می باشد که برای توانبخشی استفاده می ‌شود. این نوع آب درمانی شامل حرکات انعطافی، کششی و چرخشی در آب است. البته حرکات چرخشی PNF را باید طبق الگو‌های ورزشی مخصوصی انجام داد که کارورزان آب درمانی تجویز می ‌کنند.


6- BRRM


این نوع آب درمانی برای بیمارانی که از آسیب‌ های نخاعی، سر و بیماری پارکینسون رنج می ‌برند، کاربرد دارد.
در آب درمانی BRRM، بیمار باید تا کمر یا شانه داخل آب رود و به کمک تیوب‌ های شناور تمرین استقامت انجام دهد. تیوب‌ های شناور در واقع همان حلقه‌ هایی می باشند که به بیمار کمک می ‌کنند در آب حرکت نماید.

BRRM


7- حرکات سیال


بیمارانی که از آب درمانی حرکات سیال استفاده می‌ کنند، باید پشت ‌شان را به دیواره ‌ی استخر بچسبانند و تا گردن در آب فرو روند تا قفسه ‌ی سینه‌ ی آنها در تماس با آب قرار گیرد. سپس در همان حالت حرکاتی آهسته و ریتمیک انجام دهند و هم‌ زمان نفس عمیق بکشند. این حرکات سیال توسط درمانگر و با توجه به نوع بیماری تجویز می ‌شود.


8- روش هالیویک


در ابتدا از این روش برای آموزش شنا به بیمارانی که دچار ناتوانی ‌های جسمی و فلج مغزی بودند، استفاده می ‌شد. بر هم خوردن تعادل و سعی در ایستادن مجدد از ویژگی ‌های اصلی روش هالیویک می ‌باشد. در این نوع آب درمانی بیمار را در آب نگه می ‌دارند. در حالی که درمانگر به طور منظم و به تدریج سعی می‌ کند تعادل بیمار را بر هم بزند و از این طریق نحوه‌ ی حفظ تعادل و درست ایستادن را به او آموزش دهد.


9- TTTA


این روش شامل پارامتر‌هایی است که در نهایت باعث پیشرفت در روند درمان بیماری می ‌شود. آب درمانی TTTA برای افرادی که دچار مشکلات سیستم عصبی هستند، مفید می باشد. در این نوع آب درمانی، تمرکز بیشتر معطوف عملکرد است. به طوری که بیمار را تحریک می ‌کنند تا اعمالی که قادر به انجام آنها نیست را انجام دهد. به بیان دیگر در این روش بیمار را تشویق می‌ کنند تا در بهبود توانایی ‌هایش مشارکت نماید.


10- واتسو (Watsu)


حرکات واتسو شامل انواع حرکات کششی با هر شدتی می ‌شود. این روش نیز در آب انجام می گردد. به همین دلیل فشار تحمیل شده بر مفاصل را کاهش می ‌دهد. واتسو برای کسانی که به تازگی زانوی خود را عمل کردند یا از بیماری آرتروز رنج می ‌برند، بسیار توصیه می ‌شود. این نوع آب درمانی، گرفتگی ماهیچه و کمردرد را نیز درمان می ‌کند و باعث آرامش ذهنی می ‌شود.


11- آب درمانی گردابی


به جای غوطه وری اندام یا بدن در آب ساکن، گردابی گفته می ‌شود. استفاده از آب درمانی گردابی باعث افزایش گردش خون و بهبود ترمیم بافتی پس از سوختگی، زخم یا سایر آسیب ‌های پوستی می شود.


12- تمرینات آبی


ورزش در استخر آب گرم یا سرد به شما این امکان را می ‌دهد تا با مقاومت و فشار کمتری روی مفاصل ورزش کنید. این امر برای افراد دچار کمردرد، آرتروز، چاقی، سن بالا یا ناتوانی جسمی‌ مفید می باشد.


13- آب درمانی کولونی


این روش که به فرآیند پاکسازی روده بزرگ شناخته می ‌شود، شامل شستشوی مدفوع از روده بزرگ است. طرفداران آن ادعا می ‌کنند که آب درمانی کولونی می ‌تواند به پاکسازی سموم و بهبود سلامت کمک کند.


14- کمپرس


این شکل از آب درمانی شامل قرار دادن حوله ‌های آغشته به آب گرم یا خنک روی بخشی از بدن برای افزایش گردش خون یا کاهش التهاب است. مواد معطر نیز اغلب برای اهداف مختلف درمانی به این مواد اضافه می ‌شوند.


15- حمام درمانی


حمام‌ درمانی شامل نشستن در وان آب گرم برای درمان بیماری‌ های پوستی، مشکلات مفصلی یا استرس عاطفی می باشد. در این نوع آب درمانی از مواد افزودنی نمک اپسوم، روغن ‌های آروماتراپی، نمک دریای مرده و گیاهان استفاده می ‌شود. حمام‌ گل و لای نوعی حمام درمانی می باشد.

حمام درمانی

حمام درمانی


16- حمام یخ


حمام ‌های یخی که در بین ورزشکاران محبوب می باشد، شامل قرار گرفتن در وان آب بین 45 و 65 درجه فارنهایت برای تسریع بهبودی بعد از آسیب دیدگی یا ورزش شدید است. حمام‌ های یخ که به غوطه وری در آب سرد نیز شناخته می‌ شوند، به طور فزاینده ای با کرایوتراپی جایگزین شده اند، که بدن را در معرض انفجارهای کوتاه هوا تا منفی 280 درجه فارنهایت قرار می ‌دهد.


17- حمام پا


خیس کردن پاها می‌ تواند تورم و درد را پس از یک روز، فشار طولانی بر روی پاها را کاهش دهد. همچنین می ‌تواند برای نرم کردن بافت قبل از درمان آبگرم پا مورد استفاده قرار گیرد. حتی برخی از افراد ادعا می ‌کنند که حمام‌ های غذایی می‌ توانند گردش خون را متعادل کرده و گرفتگی در سر، ریه ‌ها و اندام ‌های لگن را کاهش دهند.

حمام پا

حمام پا

حمام پا
18- حمام Sitz


حمام سیتز یا نشسته شامل نشستن در یک وان آب برای معالجه مشکلات ناحیه مقعد، روده بزرگ و دستگاه تناسلی می باشد. از حمام Sitz برای بواسیر، سندرم قبل از قاعدگی (PMS) و شکاف مقعدی استفاده می ‌شود.


19- سونا


سونا نوعی آب درمانی است که در آن هوای خشک و گرم باعث تعریق برای آزاد سازی سموم، سوزاندن کالری، شل شدن عضلات و بهبود کیفیت پوست می ‌شود.

سونا


20- آب درمانی‌ های مخصوص کمردرد


در بعضی روش‌ های آب درمانی، به جای تمرکز بر درمان نقطه ‌ی آسیب ‌دیده، بر کل اجزای بدن تاثیر می‌ گذارند تا همه‌ ی قسمت ‌ها با هم به درمان ناحیه ‌ی آسیب‌ دیده کمک کنند.
در نوعی آب درمانی مخصوص کمردرد از افراد می‌ خواهند در آب قدم‌ های بلند بردارد. زیرا انواع قدم زدن در آب در درمان آرتروز، آسیب‌ های زردپی پا یا ناهنجاری ‌های ناشی از فلج مغزی مفید می باشد.


خواص آب درمانی


هیدروتراپی، خواص و فواید بسیار زیادی دارد. این نوع درمان بر روی سلامت جسمی تاثیر می گذارد. همچنین در بهبود شرایط روحی و روانی نیز موثر می باشد. برخی از مهمترین مزایا و خواص آب درمانی عبارتند از:


1- بهبود گردش خون


آب درمانی با آب گرم انجام می ‌شود. به این ترتیب، آب گرم می تواند جریان خون را افزایش دهد. بنابراین آب درمانی به بیمارانی که عضلات قلبی ضعیف دارند، توصیه می‌ شود. همچنین گرمای آب ، ضعف عضلات را از بین می برد و درد و گرفتگی ‌های ماهیچه را تسکین می ‌دهد.


2- تقویت ماهیچه ها


ویسکوزیته ‌ی طبیعی آب ماهیچه‌ ها را تقویت می ‌کند. یکی از مزایای آب درمانی این است که نیروی مقاومت آب بسیار بیشتر از مقاومت هوا می باشد. در نتیجه انجام حرکات ورزشی در آب، عضلات و ماهیچه‌ های بیشتری را درگیر خواهد کرد و از ضعیف شدن آنها جلوگیری می ‌کند. همچنین آب باعث می‌ شود بیماران کمتر درد بکشند و ماهیچه ‌های قوی‌ تری داشته باشند که این در روند درمان بسیار اهمیت دارد.
آب درمانی یا هیدروتراپی برای کسانی که مشکلات نخاعی یا کمردرد دلرند، روش بسیار مناسبی می باشد.


3- بهبود عملکرد قلب و شش ها و فشار هیدرواستاتیکی


فشار معمول و متداول مایعات را فشار هیدرواستاتیکی می ‌گویند. از آن جایی که آب چگال ‌تر از هوا می باشد، فشار بیشتری بر بدن اعمال می‌ کند. به این ترتیب، کارایی قلب و شش‌ ها را افزایش می‌ دهد. همچنین فشار ناشی از آب درمانی به ماهیچه‌ ها و مفاصل درد‌ های مزمن را می کاهد و جریان خون و قدرت ماهیچه‌ ها را بهبود می‌ بخشد.


4- کاهش درد


همانطور که گفته شد، آب درمانی با آب گرم انجام می شود. آب گرم علائم درد را کاهش می دهد و عضلات را شل می کند. همچنین جریان خون را افزایش داده و باعث کاهش درد در ناحیه می شود.

کاهش درد


5- رانش آب


خاصیت رانش آب باعث می شود که فرد در آن شناور باشد و بیشتر از وقتی که در خشکی است، احساس سبکی می کند. آب اثر گرانش را خنثی کرده و از مفاصل و ماهیچه ها محافظت می نماید. این ویژگی آب به خصوص برای افرادی که دچار بیماری های مزمن و اضافه وزن هستند، بسیار مفید می باشد.


6- فشار کم


یکی از مزایای اصلی روش های آب درمانی، مانند ورزش‌ های آبی، فشار بسیار کم آنها است.
افراد می‌ توانند این کارها را در آب انجام دهند، بدون اینکه فشار زیادی به مفاصل خود وارد کنند. در نتیجه، افراد می‌ توانند به یک برنامه تمرینی پایبند باشند و درعین حال علائمی ‌مانند درد را کاهش دهند.


7- بهبود سلامت روان


طبق گفته ی مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌ ها (CDC) ، فعالیت‌ های مبتنی بر آب باعث بهبود سلامت روان در برخی افراد می ‌شوند. به عنوان مثال، افراد مبتلا به فیبرومیالژیا ممکن است متوجه شوند که ورزش در آب باعث کاهش اضطراب و افسردگی می گردد. به علاوه، بسیاری ممکن است دریابند که شنا روحیه آنها را بهبود می‌ بخشد و از طریق ورزش باعث از بین رفتن تنش می ‌شود.


8- افزایش سم زدایی از بدن


سونا و حمام بخار به شکل قابل توجهی باعث افزایش تعریق بدن می ‌شوند که روش اصلی برای دفع سموم از بدن می باشد. در این روش ناخالصی و سموم طی تعریق از پوست خارج شده و به پالایش بدن کمک می‌ کند.


9- بازیابی عضلات صدمه دیده


با غوطه وری در آب گرم یا داغ، دمای بدن بالا می رود. در نتیجه گردش خون در سیستم بدن افزایش یافته و درد تسکین می یابد. بهبود گردش خون به درمان بافت های صدمه دیده، عضلات و مفاصل آسیب دیده کمک می کند.


10- رهایی از استرس


آب درمانی یا هیدروتراپی به شکل موثری در تخلیه استرس و کاهش فشار خون کمک می نماید. همچنین واکنش بدن را نسبت به نگرانی کاهش می دهد. آب درمانی، اندورفین آزار می کند که ماده ای طبیعی برای مبارزه با استرس می باشد.


11- درمان افسردگی


قرار گرفتن در آب می ‌تواند با اولین واکنش ها یعنی احساس رضایت و آرامش فردی همراه باشد. معمولا درمان در آب علاوه بر جنبه های پزشکی، حس مثبتی در بیمار ایجاد و از لحاظ روحی به فرد کمک می کند. بنابراین اگر خسته، بی ‌حال یا افسرده هستید، آب درمانی را فراموش نکنید.


12- استراحت عضلات


در آب درمانی، گرمای آب باعث انبساط دیواره‌ ی رگ ‌های خونی و استراحت عضلات می ‌شود. درمانگر با استفاده از تجهیراتی مانند پدال ‌های آبی، جریان آب را به قسمت ‌هایی از بدن بیمار که نیاز به درمان دارند، هدایت می‌ کند. جریان آرام آب مانند ماساژوری طبیعی عمل می‌ نماید که جریان خون را متعادل می‌ سازد.


13- لاغری شکم و پهلو با آب درمانی


خاصیت رانش آب باعث می ‌شود تا بتوانید در آن شناور باشید. درنتیجه احساس سبکی بیشتری خواهید داشت. همچنین آب اثر گرانش را خنثی و از مفاصل و ماهیچه‌ ها محافظت می‌ کند. این ویژگی آب به خصوص برای افرادی که اضافه وزن دارند و چاق هستند، روش مناسبی می باشد. زیرا انجام دادن حرکت های مختلف در آب می‌ تواند شکم و پهلوی شما را لاغرتر کند.

لاغری شکم و پهلو با آب درمانی

 لاغری شکم و پهلو با آب درمانی
14- محیطی شاد


درمان در محیط آبی، لذت بخش است و حس مثبتی در بیمار ایجاد می کند. هیدروتراپی اثرات قابل توجا ای بر روحیه ی بیمار دارد و روند درمان را سرعت می بخشد.


15- بهبود سیستم ایمنی بدن


با افزایش جریان خون و گردش سلول های سفید خون در بدن، حرکت لنفاوی (لنف، مایع مربوط به ایمنی بدن می باشد که در جمع آوری و خروجی مواد نامناسب برای بدن نقش دارد) در بدن بیشتر از قبل خواهد بود، که به افزایش ایمنی بدن در مقابل سرماخوردگی و بیماری کمک می کند.


اقدامات احتیاطی


آب درمانی ممکن است برای همه مناسب نباشد. قرار گرفتن در معرض سرمای ناگهانی یا گرمای طولانی مدت می‌ تواند اثرات سوئی بر سیستم قلبی عروقی بگذارد. ماندن در آب به صورت طولانی مدت می‌ تواند باعث پیری پوست و عفونت شود.
به همین ترتیب، پاکسازی روده بزرگ می‌ تواند در صورت استفاده بیش از حد، فلور طبیعی باکتری در روده تحتانی و همچنین تعادل الکترولیت‌ها را در بدن مختل کند.
ممکن است از آب درمانی در افرادی که دارای بیماری‌ های زیر هستند، اجتناب شود یا با احتیاط انجام گردد:

• بیماری قلبی عروقی
• فشار خون بالا
• سرماخوردگی، آنفولانزا یا سایر عفونت‌های تنفسی
• تب شدید و بالا
• بی اختیاری ادرار
• بیماری کلیوی
• ترومبوز
• عفونت ‌های پوستی
• سرطان
• بارداری

در صورتی که فرد دچار مشکلات تنفسی مانند آسم، ببماری صرع، آلرژی به کلر، ترس از آب و زخم های سرباز داشته باشد، هیدروتراپی برای او خطرناک می باشد. همیشه قبل از استفاده از هر نوع روش آب درمانی با پزشک خود مشورت نمایید.


سخن پایانی


آب درمانی چیست و چه فوایدی دارد؟ برای پاسخ به این سوال‌ می‌ توان گفت که هیدروتراپی باعث کاهش دردهای مفصلی و گرفتگی عضلانی شده و در سلامت روان نیز موثر است. بنابراین، با شرکت در جلسات آب درمانی و انجام تمرین‌ ها، می ‌توان بسیاری از بیماری ‌های را درمان و برخی عادت‌های غلط حرکتی را اصلاح نمود.
در واقع آب درمانی یا هیدروتراپی، روشی درمانی برای کاهش درد و التهاب عضلات و مفاصل به شمار می رود. در این روش با قرار گرفتن در استخر آب و انجام تمرین‌ های ورزشی، می‌ توان تا حد خوبی آسیب‌ های بدنی را درمان کرد.